Ετικέτες

, , ,

Του Βασιλείου Κρυστάλλη

Κατά το μέχρι της μάχης των Πεστών (29/11/1912) χρονικόν διάστημα την μη απελευθερωθείσαν εισέτι Ήπειρον και ιδίως τας περιφερείας Παραμυθίας και του Ιστορικού Σουλίου διέτρεχον πολυάριθμοι Αλβανικαί συμμορίαι ληστεύουσαι και πυρπολούσαι τα διάφορα χωρία. Δεκαέξ ολόκληρα χωρία ελεηλατήθησαν και επυρπολήθησαν μέχρι της 15ης Οκτωβρίου αριθμός καταπληκτικός διά την εποχήν εκείνην.

Αμυδράν ιδέαν της δεινής θέσεως εις ην ευρίσκοντο τα Ελληνικά χωρία μας δίδει η κάτωθι επιστολή του κρατούντος τότε της Παραμυθιάς Τουρκαλβανού Φουάτ Πρόνιου προς τα χωρία της περιφερείας του:

«Παππάδες και Μουχταροδημογέροντες, άμα λάβετε την παρούσαν μου αμέσως να έλθητε με τα μπαϊράκια σας στα χέρια εις τον όντα μου και μαζί να παρουσιασθούμε εις το Διοικητήριο, να μη σας πάρει το κεφάλι αέρα και χαθήτε καθώς είδατε το Φανάρι ολόκληρο και άλλα μέρη αν ακούσατε. Σας γράφω διά το καλόν σας αν είστε φρόνιμοι και γνωρίζετε το καλόν. Αν κάμετε αλλιώς θα πάθετε τα ίδια, ημείς οι Τούρκοι θα έλθωμε με την Βασιλικήν Δύναμιν να σας χαλάσωμε και το κρίμα στο λαιμό σας.

Παραμυθιά, 27 Οκτωβρίου 1912

Φουάτ Πρόνιος»

Προς απόκρουσιν των εν λόγω Αλβανικών ληστοσυμμοριών αφ’ ενός οι πληθυσμοί των ιδίων χωρίων επαναστατήσαντες εσχημάτησαν ανταρτικά σώματα και αφ’ ετέρου διετάχθησαν προς τούτο υπό της Στρατιάς Ηπείρου και τα υπό τας διαταγάς της διατεθέντα ανταρτικά εξ εθελοντών κυρίως Ηπειρωτών και Κρητών σώματα. Ούτω η προστασία της περιφερείας Παραμυθιάς και του Σουλίου ανετέθη εις την υπό τον τότε Υπολοχαγόν του Μηχανικού και ήδη Στρατηγόν κ. Δημ. Μπότσαρην ομάδα ανταρτικών σωμάτων δυνάμεως 600 ανδρών, η προστασία της Περιφερείας Μετσόβου και Ζαγορίου εις την υπό τον τότε αντισυνταγματάρχην του Πυροβολικού Μήτσαν ομάδα δυνάμεως 1.200 ανδρών και η προστασία της περιοχής της Πίνδου εις την υπό τον συνταγματάρχην του Μηχανικού Κόρακα ομάδα δυνάμεως 1.450 ανδρών. Η ομάς του Μπότσαρη απωθούσα τους Τούρκους και εξασφαλίζουσα ούτω το αριστερόν της Στρατιάς έφθασε μέχρι της γραμμής Ολύτσικα – Σκάλα Παραμυθιάς, η ομάς του Μήτσα αφού κατέλαβε την 31ην  Οκτωβρίου το Μέτσοβον και αφού απέκρουσεν επανειλημμένας επιθέσεις του ονομαστού διά τας ωμότητας και επί κεφαλής δύο Ταγμάτων Μπεκήρ Αγά απηλευθέρωσε τα χωρία του Ζαγορίου και ακολούθως ενισχυθείσα υπό των Γαριβαλδηνών κατέλαβε τον Δρίσκον και προυχώρησε μέχρι της ανατολικής όχθης της Λίμνης των Ιωαννίνων, οπόθεν κατόπιν σφοδράς αντεπιθέσεως των Τούρκων, καθ’ ην έπεσεν ηρωικός μαχόμενος ο ποιητής Μαβίλης ηναγκάσθη να υποχωρήσει και η υπό τον Κόρακα ομάς αφού κατέλαβε την 23 Νοεμβρίου το Συρράκον και τα πέριξ χωρία και την γέφυραν Παππαστάθη προυχώρησε μέχρι της κορυφογραμμής του Δρισκου προς εξασφάλισιν του δεξιού της  Στρατιάς· τέλος ο τότε ταγματάρχης Σπυρομήλιος επί κεφαλής ανταρτικού Σώματος επιβασθείς εν Κερκύρα ατμοπλοίων την 2ον πρωϊνήν της 5ης Νοεμβρίου υπό την προστασίαν του στόλου αποβιβάζεται στον όρμον Σπηλιάς και μετά μακράν συμπλοκήν καταλαμβάνει εν μέσω απεριγράπτου ενθουσιασμού των κατοίκων της την Έλληνικωτατην και ιστορικήν Χειμάρραν πέραν τις οποίας προύβλέποντο τα νέα φυσικά σύνορα της Πατρίδος μας αν δεν αντέδρα λυσσωδώς και πάλιν η Ιταλία!!

Πλείστων οπλαρχηγών των εν λόγω ομάδων είναι γνωστά τα ονόματα ως του Μάνου, Καρύδη,Ζαχαράκη, Φουρτούνα, του Κρεμύδα, του Ζαρκάδη, του Σγουρού, του Μπόλα, του Λιόλιου, του Γερογιάννη, του Κοσυβάκη, του Παπαδά, του Παππανίκου, του Καρρά, του Μακρή, των παππάδων οπλαρχηγών Δημήτρη και Ιωάννου, του Βράτου, του Κλειδή, όστις εφονεύθη κατά την κατάληψιν του Μετσόβου, του Μάντακα και πολλών άλλων. Αφίνοντες την δράσιν των ανταρτικών σωμάτων επανερχόμεθα εις δράσιν των κυρίως αντιπάλων δυνάμεων.

……………………………..

Παγερά και ανέφελος ξημέρωνεν η 20η Φεβρουάριου· αι φάλαγγες κινητό· ποιηθείσα από της 6ης ώρας εν απολυτώ σιγή επλησίασαν τας θέσεις του εχθρού παρ’ όλον το δύσβατον του εδάφους μέχρι 1.500 μ. χωρίς να γίνωσιν αντιληπταί και μόλις εγένοντο αντιληπταί επετέθησαν μετά τόσης ορμής και διά της λόγχης, ώστε όντος ολίγου ανέτρεψαν τα αιφνιασθέντα εχθρικά τμήματα και μέχρι της 7.20′ κατέλαβον την ορισθείσαν γραμμήν Αγ. Νικόλαος – Τσούκα -Αγ. Σάββας, ενώ κατά τον ίδιον χρόνον αι Μεραρχίαι του δεξιού και του κέντρου διά σφοδρών πυρών πεζικού και πυροβολικού καθήλωσαν τας απέναντι των εχθρικάς δυνάμεις, ώστε να μη δύνανται να σπεύσωσι προς ενίσχυσιν των αιφνιδιασθέντων και ανατραπέντων συναδέλφων των.

Η επιτυχεστάτη επίθεσις των Φαλάγγων συνεχισθείσα δεν εβράδυνε να μετατραπεί εις απηνή καταδίωξιν των ατάκτως υποχωρούντων και φευγόντων προς την πεδιάδα των Ιωαννίνων Τούρκων. Εις μάτην τα πυροβόλα της Καστρίτσης και της Σαδοβίτσης προσεπάθησαν να αναχαιτήσωσι τους Έλληνας. Περί τας μεταμεσημβρινάς ώρας οι Τούρκοι συνεκεντρώθησαν εις Ραψίσταν (Πεδινή) και προσεπάθησαν να ανασυνταχθώσι, βληθέντες όμως λίαν επιτυχώς υπό του Πυροβολικού διεσκορπίσθησαν με πολλάς άπωλείας και πανικόβλητοι ετράπησαν προς τα Ιωάννινα παρασυράντες εν τη φυγή των και το παρά τον Άγιον Ιωάννην (όπου νυν το χωρίον Ανατολή) Στρατηγείον του Εσσάτ Πασά, καταδιωκόμενοι κατά πόδας από τους ευζώνους του ήρωος Ταγματάρχου Βελισσαρίου και το Ιατρίδου μέχρι της πόλεως των Ιωαννίνων εις την παρυφήν της οποίας ενεκατέστησαν τας προφυλακάς των διά την νύκτα αφού διέκοψαν πάσαν επικοινωνίαν της πόλεως μετά των μαχομένων εισέτι εις το Μπιζάνι και την Καστρίτσαν. Διά της καταλήψεως της δημοσίας οδού και της αποκοπής όλων των μεταξύ των τηλεγραφικών και τηλεφωνικών, καλώδίων. Τελεία και πλήρης σύγχυσις επεκράτησε μεταξύ των Τούρκων, τμήματα και μεμονωμένοι άνδρες υποχωρούντες εκ Μπιζανίου προς την πόλιν και μη γνωρίζοντες την αποκοπήν της δημοσίας οδού ανύποπτοι έπιπτον εις τας προφυλακάς του Βελισσαρίου και ηχμαλωτίζοντο. 37 Αξιωματικοί και 950 στρατιώται ηχμαλωτίσθησαν μέχρι της πρωίας από τους ευζώνους του Βελισσαρίου και ενεκλείσθησαν εις τον περίβολον του Αγίου Ιωάννου, ολίγον δ’ έλειψε να αιχμαλωτισθεί και ο ίδιος ο Βεχήπ Πασάς μεταβαίνων εκ του Στρατηγείου του εις την πόλιν αλλ’ αντιληφθείς εγκαίρως την παρουσίαν των ευζώνων επέστρεψε και επιβάς λέμβου έφθασεν εις την πόλιν μέσω της λίμνης.

………………………….

Χιλιάδες, φονευθέντων, τραυματισθέντων, ακρωτηριασθέντων και ασθενών απερίγραπτοι μόχθοι, στερήσεις και προ­σπάθειαν εστοίχισεν εις το Έθνος η γι­γαντομαχία αυτή του Μπιζανίου. Ο τε­λευταίος χειμώνας της σκλαβιάς ήτο βα­ρύτατος σε πάγους και σε χιόνια για να φανεί καλύτερα η ζεστασιά του ήλιου της Ελευθερίας η οποία θριαμβευτικά εισέρχεται στα σκλαβωμένα Γιάννινα την 10ην ώραν της 21ης Φεβρουαρίου 1913 το Σύνταγμα Ιππικού και επί κεφαλής αυτού τον πρώτον Στρατιωτιωκόν, Διοι­κητήν των τον Στρατηγόν Σουτσόν.  Η σκλαβωμένη πόλις ξυπνήσασα ελευθέρα το ανοιξιάτικο εκείνο πρωί σημαιοστο­λίζεται με λο­γιών – λογιών ση­μαίες εκ του προχείρου καθ’ όλην την νύκτα κατασκευασθείσας από τας γυ­ναίκας και τα κο­ρίτσια και με απερίγραπτον φρενίτιδα ενθουσιασμού υποδέχεται τους ελευθερωτάς της. Υπό τους αδιακόπους κτύπους των σημάντρων των εκκλησιών και τας ατελειώτους ζητωκραυγάς των εκχυθέντων εις τας οδούς κατοίκων άλλοι έκλαιον εκ χαράς, άλλοι τραγουδούσαν άλλοι ενηγκαλίζοντο και εφιλούντο νέοι με γέροντας, πλούσιοι με πτωχούς όλοι εχαιρετούντο με το «X ρ ι σ τ ό ς  Α ν έ σ τ η». Όλοι οι δρόμοι και αι πλατείαι εκοκκίνησαν από τας ξεσχισθέντα φέσια των τα όποια με λογής καλύματα αντικατέστησαν. Ημίψηλα και σκληρά πα­λιά, αραχνιασμένα, σκονισμένα και ξε­θωριασμένα από τον καιρό, τα όποια προνομιακώς φορούσαν πρότερον μόνον οι γιατροί, οι καθηγηταί και οι δικηγό­ροι και εκ του κοινού οι μεταμφιεζόμε­νοι κατά τας απόκρεω, ρεπούμπλικες ξεβαμένες και τσαλακωμένες, διαφόρων ειδών κασκέτα και μπερέδες, παλιά ψα­θάκια και ναυτικά καπέλα παιδικά σε ανδρικά κεφάλια αντικατέστησαν τα ξεσχισθέντα φέσια.

«Το θέαμα, γράφει στο σύγγραμμα της «Η Πολιορκημένη πόλις» η σύζυγος του τότε Γάλλου Προξένου κα Ντουσσάπ, ήτο κωμικόν αλλ’ εν ταύτω και παρά πολύ συγκινητικόν!!»

Με τον ίδιον απερίγραπτον ενθουσιασμόν την 23ην Φεβρουαρίου 1913 ημέραν Παρασκευήν σύσσωμος η πόλις υποδέχεται τον ελευθερωτήν της δαφνοστεφή Αρχιστράτηγον Διάδοχον Κωνσταντίνον. Όστις βαθειά συγκινημένος κατηυθύνθει το πρώτον εις τον Μητροπολιτικόν Ναόν, όπως ευχαριστήσω τον θεόν με την πρώτην ελευθέραν Δοξολογίαν.

Απερίγραπτος και γενική υπήρξεν η Εθνική χαρά και αγαλλίασις την οποίαν προυκάλεσεν ανά το Πανελλήνιον η είδησης της πτώσεως του Μπιζανίου και της απελευθερώσεως της ιστορικής και θρυλικής πόλεως των Ιωαννίνων του άσβεστου αυτού Εθνικού Φάρου κατά το βαθύ σκότος της δουλείας αυτού. Τόσον εις το Εσωτερικόν όσον και εις το Εξωτερίκον επανηγυρίσθει μεγαλοπρεπώς

Η απελευθέρωσις της Ηπείρου, εις δε τας Αθήνας επί διήμερον ηνωμένος όλος ανεξαιρέτως ο Λαός επανηγύρισε το ιστορικόν γεγονός με διαδηλώσεις, με χορούς, με άσματα και με αμετρήτους πυροβολισμούς, «πυροβολισμούς» Εθνικής χαράς και αγαλλιάσεως.

Βασ. Κρυστάλλης Αντιστράτηγος ε.α.

 

Αναδημοσίευση από την «Ηπειρωτική Εστία», τεύχος 10 Φεβρουάριος 1953

Advertisements