Ετικέτες

, ,

Του Βασίλη Κραψίτη

Το Γιαννιώτικο Κάστρο έχει μια δική του επιβλητική φυσιογνωμία. Από τη σημερινή του ζωή, το σύνολο των σπιτιών, των μαγαζιών, των δρόμων, των παιδιών που παίζουν στις μικρές πλατείες, των κοριτσιών που κεντάνε στα μπαλκόνια με τις ανθισμένες γλάστρες και του πολυτάραχου πλήθους, η σκηνοθεσία που μεταπηδάει σε πολύ μακρινούς κόσμους απ’ τους όποιους όλα εδώ αποχτούν το μέτρο της ύπαρξης τους. Απ’ αυτό το παρελθόν ξεκινάνε κάποιοι απροσδιόριστες νότες που σμίγουν με το ελληνικό φως, το όποιο από εκείνους τους αιώνες έγινε πνεύμα και λόγος γεμίζοντας το τοπίο στο κύλισμα των ωρών με τη σφραγίδα του αιώνιου και ατελεύτητου.

Καθισμένος στα πυργώματα των φρουριακών βράχων με θέα που μιλάει στην καρδιά μου, τη νοσταλγική λίμνη, τα γκρίζα τριγύρω βουνά, τους αρμονικούς λόγους, τα δάση, και τις ηρωικές και θεοκρατικές σκιές και με διάβαση τη χιλιετηρίδα τουλάχιστον της ιστορίας αυτού του τόπου, στοχάζομαι ακούοντας το τραγούδι του νερού και της γης.

Εδώ στο νοτιανατολικό, το κάπως ευρύχωρο ύψωμα που σκιάζεται απ’ το Φετιχιέ – τζαμί παρουσιάστηκε ο πρώτος οικισμός, ο πυρήνας της κατοπινής πολιτείας. Έξω από τα τείχη του υπήρχαν σε διάφορα σημεία πύργοι και οχυρώσεις. Απέναντι του, στο βορειοανατολικό ύψωμα με την επιβλητική παρουσία του τζαμιού του Ασλάν – πάσα, όπου το σημερινό Μουσείο, υπήρχε άλλο φρούριο όπως μαρτυρεί το μικρό τμήμα του μεσαιωνικού τείχους με τον ερειπωμένο πυλώνα και τον πύργο, το γουλά ή επάνω γούλα του χρονικού των Τόκκων, που ήταν το σοβαρό παρατηρητήριο όλης της περιοχής. Σ’ αυτό το γουλά ήταν το κυβερνείο και η κατοικία των δεσποτών, ένα μικρό ανάκτορο με φρουριακή συγκρότηση και με την προστασία του πύργου στον όποιο έβρισκαν σε ώρα ανάγκης, ασφάλεια.

Με τα σημερινά κατάλοιπα και τη φωνή της ιστορίας προσπαθώ ν’ αναστήσω εκείνα τα περασμένα. Εδώ που στοχάζομαι φάνηκαν τα πρώτα σπέρματα του Χριστιανισμού, πρόδρομα της κατοπινής θεοκρατικής πόλης. Στα 1020 τα Γιάννινα ήταν μια μικρή επισκοπή κάτω απ’ τη διοίκηση της Αρχιεπισκοπής Αχρίδος. Η Άννα η Κομνηνή στην Αλεξιάδα της μας λέει πως την Άνοιξη του 1082 που ο Νορμανδός Βοημούνδος κυρίεψε την πολιτεία, βρήκε ότι το κάστρο της ήταν κατάλληλο για να οχυρωθεί στην αναμέτρηση του με τα αντίπαλα βυζαντινά στρατεύματα, τα όποια και ενίκησε. Διηγείται ακόμη ότι, στη λιγόμηνη παραμονή του ο Βοημούνδος επισκεύασε τα παλιά τείχη, έζωσε ολόγυρα την πόλη με μεγάλο τάφρο και ύψωσε στο κάστρο μια δεύτερη ακρόπολη. Ύστερα από την κατάληψη του1204 του Βυζαντίου από τους Φράγκους, ο Κομνηνοδούκας Μιχαήλ ο Α! της Ηπείρου (1205 – 1215) αναμορφώνει το Κάστρο και ανακαινίζει την πόλη που στεγάζει πια πολλές επίσημες βυζαντινές οικογένειες. Έτσι αρχίζει η ακμή των Γιαννίνων των οποίων η επισκοπή προάγεται στα 1285 σε μητρόπολη και των οποίων η υποταγή στα 1318 στο Βυζαντινό Αυτοκράτορα με τα κάθε είδους προνόμια που έλαβε από αυτόν με το Χρυσόβουλλο του 1319, είναι η απαρχή μιας λαμπρής πορείας.

Αρχίζει να ψιλοβρέχει. Ο ουρανός χαμηλώνει, η λίμνη στενάζει και τα πρωτοβρόχια ξεσπάνε στα δέντρα. Ατενίζω το τοπίο με έκσταση. Το επικό παρελθόν του χώρου συνοδεύει τη φαντασία. Αυτό το πρώτο χαμόγελο τ’ ουρανού που μουσκεύει το χώμα με κάνει να ξεφεύγω απ’ τον εαυτό μου. Μπροστά μου, σε αέρινο ταμπλό ζωγραφίζεται ο χτισμένος από τον Κομνηνοδούκα Μιχαήλ μητροπολιτικός ναός, ο αφιερωμένος στον τότε πολιούχο της πόλης ταξιάρχη Μιχαήλ. Αστράφτουν κράνη, ξίφη, σήματα και πολυτελείς στολές. Ακούγονται σάλπιγγες. Η βασιλική φρουρά ακίνητη, η παράταξη των στρατιωτών ακίνητη και η ιερή πομπή πλησιάζει στο ναό. Μπροστά ο Δεσπότης της Ηπείρου που από το 1367 έχει την έδρα του στα Γιάννινα. Ακολουθούν οι καστρινοί άρχοντες, οι βυζαντινοί ευγενείς που από το 1204 είναι μόνιμα εγκαταστημένοι εδώ, οι προύχοντες των γειτονικών κάστρων και ιδιαίτερα της Βαγενετίας που βρήκαν στο κάστρο καταφύγιο κυνηγημένοι απ’ την Αλβανική μάστιγα και τελευταίος ο λαός. Λάμπουν οι μορφές όλων των δεσποτών της Ηπείρου. Του Θεόδωρου που το 1214 διαδέχτηκε τον αδελφό του Κομνηδούκα Μιχαήλ, της Άννας Παλαιολογίνας, του γιου της Θωμά, του Σέρβου Θωμά Πρελούμποβιτς, της ελληνικής καταγωγής χήρας του Μαρίας Αγγελικής Παλαιολογίνας που παντρεύτηκε τον Φλωρεντινής καταγωγής Ησαΰ ή Ιζαού (ESAU DE’ BUONDELMONTI) του Κάρολου Τόκκου και του διάδοχου του Κάρολου του Β’ που παράδωσε το 1430 με συνθήκη την πόλη στους Τούρκους. Αχτινοβολούν γαλήνη οι επίσκοποι κι οι μητροπολίτες εκείνων των χρόνων και φανερώνουν υπομονή και αποφασιστικότητα οι άλλοι επίσκοποι των χρόνων της σκλαβιάς. Με το συναίσθημα που φέρνει αύτη η ζωντανεμένη περίοδος νοιώθω να καίγομαι μες στη σκοτεινή φλόγα των μαχών όπου οι γενναίοι μ’ αποφασιστικότητα έβγαιναν απ’ τα τείχη κυνηγώντας τους Αλβανούς και τους άλλους εχθρούς. Πριν απ’ όλους βάδιζε οδηγός και προστάτης ο πολιούχος Ταξιάρχης Μιχαήλ. Ακουγόταν η φωνή του, αναγνωριζόταν το χλιμίντρισμα του αλόγου του κι οι σπίθες από τα πέταλα του ήταν οι πετριές στις καρδιές που έφερναν τον αγωνιζόμενο κόσμο του κάστρου στη νίκη.

Ύστερα, μόλις καταχτήθηκαν τα Γιάννινα από τον Τούρκο, αυτός ο μητροπολιτικός ναός καταστράφηκε. Ο καινούργιος μητροπολιτικός ναός του Παντοκράτορα άπλωνε κάτω απ’ τον τρούλο του την εθνική αχτινοβολία κι η πνευματική και φυλετική κληρονομιά μας συνεχιζόταν. Ως που η αποτυχία εκείνης της μεγάλης στα 1611 εξέγερσης του Διονυσίου του Σκυλόσοφου έφερε το γκρέμισμα των δεκάδων ναών και μοναστηριών του κάστρου και τους καστρινούς χριστιανούς έξω απ’ τα τείχη.
Περπατώντας στις πέτρες και τα χώματα του κάστρου βλέπω την ήρεμη γαλήνη να πλανιέται πάνω στα ψηλά εξωτερικά τείχη τα χτισμένα στα 1815 από τον Αλή – πασά. Αυτή η ζωντανεμένη ιστορική μνήμη αφήνει το μεγάλο δίδαγμα της πως όλες οι εποχές χρειάζονται τις τολμηρές ψυχές, αυτές που στέκουν πάντα όρθιες στην άκρη του γκρεμού. Παίρνω μαζί μου την αυστηρή αυτή εντολή στο γυρισμό μου την ώρα που η νύχτα κατεβαίνει γαλάζια απ’ τον ουρανό που πέφτει στη γαλήνια λίμνη. Με πλημμυρίζει η ομορφιά της εποχής και της στιγμής και με γεμίζει ένας μεγάλος λυγμός από ποίηση. Αυτή η καλή ώρα με κάνει να λησμονώ τη μεγάλη αλήθεια των κάστρων….

Αναδημοσίευση από το βιβλίο του Βασίλη Κραψίτη «Ταξίδι στην Ήπειρο».

Advertisements