Ετικέτες

,

Του Κώστα Κρυστάλλη

Στα Γιάννινα, σε μιαν ακρινή γειτονιά, ζούσε τώρα και λίγα χρόνια ο Γεροκαλαμένιος ενενηντάρης και μεγαλύτερος, παλιό κόκκαλο. Ύστερ’ από τον πεθαμό του, ανάμεσα στες παλιές φυλλάδες, που μπόρεσα για να ιδώ, βρήκα το Σημειωματάρι του τούτο:

1811 Αυγούστου 21, μέρα Σάββατο, κλείσθηκε ο Αλή πασάς στο Κάστρο και στες 24, μέρα Τετράδη, έβαλαν φωτιά στα Γιάννινα και τα ‘καψαν. Την Πέφτη το πουρνό στες 25 του μηνός βρεθήκαμαν δίχως σπίτια, δίχως τίποτας. Όποιος πρόφταινε και γλύτωνε τίποτας, γλύτωσε. Οι άλλοι μείναμαν ζάρκοι κι έρμοι. Χαιρετίζοντας τότε για πάντα με δάκρυα τα καημένα τα Γιάννινα, πήραμαν τα βουνά. Άλλοι πήγαν κατά τα Κούρεντα κι άλλοι κατά τα Ζαγόρια. Εμείς Ι καμιά εκατοπενηνταριά φαμίλιες πήγαμαν στο Μέτσοβο και στα χωριά του, περάσαμαν πέντε χρόνια ακέρια κακά κι ανάποδα. Στις 5 Τρυητή του 1826 γυρίσαμαν πάλι στα Γιάννινα.

1827, Μαΐου 22. Ήρθε στα Γιάννινα ο γιος του Ρούμελη Βαλεσή Ιμίν-πασάς έχοντας μαζί του και το Σουλεϊμάν-μπέη κεχαγιά της Κόνιτσας. Το ερχόμενο Σαββάτο ήρθε το χαμπέρι, ότι παραδόθηκε η Αθήνα. Ο Μάης όλος ήτον βροχερός. Το παζάρι είναι γιομάτο από σκλάβους του Μεσολογγίου που τους έφεραν τ’ ασκέρια του Βαλή και τους πωλούν σα πρόβατα στο ικάντο στους αρχόντους και μπέηδες Τούρκους και Γιαννιώτες.

1830, Απριλίου 21. Χαλασμός κόσμου σήμερ’ από βροχή. Ύστερ’ απ’ αυτήν έρριξε χαλάζι δυνατό που κάθε σπιρί του ζύγιαζε δέκα δράμια κι έκαμε μεγάλες καταστροφές.

1830,  Τρυητή πρώτη. Απέθανεν ο εν Κυρίω μακάριος Βενέδικτος δεσπότης του Γιαννίνου. Τον ίδιο καιρό διορίστηκε κι ο γιος του Βαλή Ρεσίτ ο Ιμίν-Πασάς Βαλής στα Γιάννινα.

1831,  Αϊ-Ταξάρχη 18, μέρα Τετράδη. Εφώναξε το Δεσπότη ο Κεχαγιά-μπεης και τον πρόσταξε να βγάλει όξω από το σπίτι τη φαμιλιά του Δημήτρη Μωραΐτη. Έστειλε και τον Περιστεράς Άγιον και το Σπύρο Γκούμα κι έναν άνθρωπο του και του πήραν όλο το βιο κι αυτόν με τη φαμιλιά του τους έκλεισαν στα μπουτρούμια του Κάστρου. Κανένας δεν ήξαιρε την αιτία.

1832, Όλο το Θερτή και τον Αλωνάρη και τον Αύγουστο δεν έβρεξε στάλα. Γι’ αυτό στέρφεψαν και τα πηγάδια των Γιαννίνων όλα κι ο κόσμος όλος πίνει από το νερό της λίμνης.

1832, Τρυητή 20. Επειδής τα Γιάννινα δεν είχαν ακόμα Κισλά, τ’ ασκέρια στέλνουνταν από τον Πασά κονάκια στα σπίτια των Χριστιανών και των Όβραίων. Ένας μπίμπασης κάθονταν σ’ ένα σπίτι του κυρ-Αναστάση Γοργόλη. Ο μπίμπασης είδε μια μέρα τες δύο όμορφες τσιούπρες του κυρ-Γοργόλη κι εκολάστηκε κύτταξε με κάθε τρόπο να τες απατήση. Μα σαν του εστάθη αδύνατο, τι συλλογίστηκε, να φέρη μπροστά στον Αχμέτ-αγά κεχαγιά δυο φανατικούς Τούρκους να πουν πως άκουσαν αυτοί με τ’ αυτιά τους τες δυο τσιούπρες του κυρ-Γοργόλη να λεν πως θέλουν να γίνουν Τούρκισσες. Ο Κεχαγιάς έστειλε ίσια να φέρουν τες τσιούπρες στο μιντζιλίσι. Οι δημογερόντοι και η αρχοντιά των Γιαννίνων σαν το ‘μαθαν, κατάλαβαν το τι έτρεχε κι ίσια πήγαν και πήραν κρυφά τες τσιούπρες από το πατρικό τους σπίτι και τες πήγαν στη Μητρόπολη. Όμως ο Μεχμέτ-αγάς, άνθρωπος φανατικός κι αυτός και σκύλινος, άμα το ‘μαθε αυτό σηκώθηκε ο ίδιος μια νύχτα και πήγε στη Μητρόπολη με δυο ταμπόρια ασκέρι, μπήκε στους οντάδες του Δεσπότη, τον εφοβέριξε, τον έβρισε και πρόσταξε τ’ ασκέρι του να πάρουν τες δυο τσιούπρες και να τες παν σε Τούρκικο σπίτι. Τι να ιδής τότες. Δυο όμορφες και τρυφερές αρχοντοπούλες να σέρνωνται άσπλαχνα από τα μαλλιά κι από τα χρυσά μανίκια τους με κλάματα και με μεγάλους σκουσμούς. Εταράχτηκαν όλα τα Γιάννινα εκείνη τη νύχτα. Όλοι είμασταν στο ποδάρι, μα κανένας δεν έκρινε για να μη γένη διπλό και τρίδιπλο το κακό. Τες συνοδέψαμαν μοναχά, έτσι αμίλητοι, ως στο σπίτι που τες έκλεισαν. Αύριο οι χριστιανοί συνάχτηκαν στη Μητρόπολη κ’ είπαν να παν όλοι μαζί στο σαράι να πέσουν στα ποδάρια του Κεχαγιά (γιατί ο Ιμίν-πασάς έλειπε στα Μπιτώλια) να ζητήσουν τες τσιούπρες λέγοντας, ότι ψέματα είπαν οι Τούρκοι του μπίμπαση. Μα αντίς δίκιο εκεί ηύραν βρισιές και δαρμούς. Δεν έφτακε κι αυτό μοναχά, ο Κεχαγιάς τους κατηγόρησε στον Ιμίν-πασά στα Μπιτώλια πως οι χριστιανοί των Γιαννίνων επαναστάτησαν και χύθηκαν σαν λύκοι απάνω του. Ο Ιμίν-πασάς αφορμή γύρευε και στέλνει διαταγή να κάμουν σουργούνι πέντε αρχόντους των Γιαννίνων, τον κυρ-Δημητράκη Αθανασίου, τον κυρ-Νικολάκη Τζίνη και τον κυρ-Σπύρο Γκούμα, στα Μπιτώλια, τον κυρ-Δημήτρη Δρόσο και τον κυρ-Γιαννάκη Νάγιου στο Πρεμέτι, και πρόσταξε να ξετάζουν τες δυό τσιούπρες του κυρ-Γοργόλη στο Δεφδερδαραγά του που έστελνε εξεπιτούτου στα Γιάννινα. Φώναξαν τότες στο σπίτι του κυρ-Αλέξη τες τσιούπρες και τες ξέταξε ο Δεφδερδάραγας του Ιμίν-πασά, αν ήθελαν αλήθεια να γίνουν Τούρκισσες ή όχι. Κι επειδής με τόσα ταξίματα και με τόσους φοβερισμούς ούτε λόγο μπόρεσε να τες βγάλει από το στόμα για να τουρκέψουν, τες έκαμε σουργούνι μαζί με τον πατέρα τους στην Άρτα.

1833, Φλεβάρης μήνας. Γυρνώντας ο Ιμίν-πασάς από τα Μπιτώλια έστησε τα τσιγγέλια.

1834,  Αλωνάρη 27. Του Αγίου Παντελεήμονος έγινε μεγάλος σεισμός που έπεσαν καμπόσα σπίτια, σκοτώθηκαν και δυο άνθρωποι.

1840, Μάης μήνας. Γύρισα από τη Βλαχιά που ‘χα ξενιτευτή για εξ χρόνια με το μπάρμπα μου.

1841,  Απρίλη πρώτη. Εκοιμήθη ο μακάρια τη λήξει γενόμενος Λεόντιος δεσπότης, που δεν ήτον Κυριακή και γιορτή που να μη βγάλει λόγο στες εκκλησιές μέσα στα Γιάννινα και στα χωριά.

1841, Απρίλη 15. Από την πολλή φουρτούνα κι απ’ τες αστραπές έπεσε το τζαμί του Πασά Καλού στο Κάστρο.

1853,  Οκτώμβρη 3. Ελειτούργησε στη Μητρόπολη ο Ζαγορίσιος Ιωαννίκιος με τέσσερες άλλους δεσποτάδες τον Παραμυθίας, Περιστεράς, Ξανθουπόλεως και Ευδοξιάδων καθώς και με τον Έξαρχο και όλους τους ηγουμένους και την άλλη μέρα έφυγε για την Πόλη με κάμποσους αρχόντους των Γιαννίνων.

1854,  Φλεβαριού 26. Των Αγίων Θεοδώρων ο καπετάν Θοδωράκης Γρίβας στο Κουτσουλιό πολέμησε με τ’ ασκέρια του Αβδή πασά από το πρωί ως το βράδυ με ολίγα παλικάρια και με το γιο του το Δημητράκη. Το βράδυ τ’ ασκέρια φοβήθηκαν μην πλακώσουν και Σουλιώτες και γύρισαν στα Γιάννινα και την αυγή ο Γρίβας έφυγε για το Μέτσοβο.

1855, Φλεβαριού 6, μέρα Τετράδη. Ήρθε δεσπότης στα Γιάννινα ο Παρθένιος ή Κόκκινος και τον εδεχθήκαμαν όλος ο κόσμος με μεγάλη παράταξη από την Αγία Κατερίνα ως τη Μητρόπολη.

1855, Τρυητή 15, μέρα Πέφτη. Στες 3 η ώρα έπιασε τρομερή βροχή με νερό καταπράσινο, και στες 5 η ώρα ήρθε το χαμπέρι που νίκησαν οι σύμμαχες δυνάμεις τη Ρωσία στην Κριμαία και σήκωσαν στο Κάστρο τες σημαίες της Τουρκίας, της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Σαρδηνίας. Το βράδυ άναψαν φώτα και κανδήλια σ’ όλα τα σπίτια και σ’ όλο το παζάρι, ανέβασαν και καμπάνες στα καμπαναριά του Αγίου Νικολάου, του Αρχιμανδριού και της Αγίας Κατερίνας. Αλλά στες δύο της νυχτός με προσταγή του Πασά τες κατέβασαν πάλι. Την Παρασκευή ο Δεσπότης με όλους τους Προξένους έκαμε δοξολογία στη Μητρόπολη.

1856, Φλεβαριού 22. Διαβάστηκε στο Σαράι Σουλτανικό φιρμάνι.

1856,  Αυγούστου 3. Έγινε δοξολογία για τον Ναπολέοντα.

1857,  Θερτή 11, μέρα Κυριακή. Όλη τη νύχτα έκαμε μεγάλη θεομηνία. Εξεριζώθηκαν πολλά δέντρα κι άνθρωποι κάηκαν από αστροπελέκια. Φόβος έπιακε όλα τα Γιάννινα.

1858,  μήνας Γενάρης. Από το πολύ κρύο πάγωσε η λίμνη πέρα πέρα.

1858, Απριλίου 12. Ήρθαν 30 Κοζάκοι.

1858, Θερτή 29, μέρα Κυριακή. Εκκλησιάστηκαν οι Κοζάκοι για πρώτη φορά στη Μητρόπολη με μεγάλη παράταξη και με βάρδια στην πόρτα της εκκλησιάς.

1868, Θερτή 18, μέρα Κυριακή, των Αγίων Πάντων. Εφάνηκε κομήτης στον ουρανό και την άλλη μέρα ήρθε χαμπέρι από την Πόλη, ότι έγινε Σουλτάνος ο Αβδούλ Αζίζ-Χάν.

1861, Τρυητή 14. Έγινε δοξολογία για την αποτυχία της δολοφονίας της Βασίλισσας της Ελλάδος Αμαλίας.

1863, Φλεβαριού 7. Ένα Οβραιόπουλο, πόκαμε τον πραματευτή στη Ζίτσα, γύρεψε να γένη χριστιανός και έγινε.

1853, Οκτώβρης 27, μέρα Κυριακή. Έγινε μεγάλη δοξολογία για την ανάβαση στο θρόνο Γεωργίου Α’ Βασιλέως των Ελλήνων.

1864,  πρώτη Γεναριου. Επάγωσε η λίμνη και οι άνθρωποι περπατούσαν στον πάγο της ως το νησί.

1865, πρώτη Μαϊού. Ένα Οβραιόπουλο έγινε Ρωμιός και το έβγαλαν στ’ όνομα Γιώργη.

1866, Μάης μήνας κι έπεσε φοβερό χαλάζι που στρώθηκε σα χιόνι στη γης. Έκαμε μεγάλες ζημιές.

1868.  Εχθροπραξίες αναμεταξύ Ελλάδος και Τουρκιάς. Άναψε ο Κρητικός πόλεμος. Κι εδώ κρυφά κρυφά εστήθηκαν κομιτάτα κι έφερναν τουφέκια και μπαρούτες από την Ελλάδα, κι ετοιμάζονταν για επανάσταση.

1869.  Το Γενάρη μήνα έπεσε το χιόνι μέσα στα Γιάννινα μία πήχη. Από το κρύο δεν μπορούσαν να δουλέψουν ο κόσμος. Το παζάρι κλείστηκε όλο.

1869, Θερτή 10. Ήρθε δεσπότης ο Σωφρόνιος. 1869, Θερτή 13. Εχειροτονήθη επίσκοπος Παραμυθιάς ο κυρ-Άνθιμος Τσάτσος.

1869. Στες 29 Θερτή ημέρα Τρίτη κατά τα ξημερώματα εκάηκαν τα Γιάννινα. Τη φωτιά την έβαλαν οι ίδιοι Τούρκοι.

1870, Απριλίου 19. Εκάηκαν τα παλάτια τ’ Αλήπασα στο Κάστρο.

1872. Τη νύχτα της 24 Γεναριου φάνηκε ο ουρανός σκεπασμένος με ένα κόκκινο χρώμα. Οι Γραμματισμένοι το ‘λεγαν Βόρειο Σέλας.

1872. Απριλίου 15. Την ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου οι Οβραίοι έβρισαν το Χριστό. Χύθηκαν τότες οι χριστιανοί κι έδερναν κι έσφαζαν κι έριχναν τα σπίτια των Οβραίων. Και τόση ήτον η οργή των Χριστιανών που κατέβηκαν όλα τ’ ασκέρια και δε μπορούσαν να τους κάμουν καλά.

1872. Όλος ο Νοέμβρης ζεστός. Τόσο που φύτρωσαν και καλοκαιρινά λουλούδια, μανουσάκια.

1874, Θερτή 17. Εφάνηκε κομήτης μέγας.

1874. Στες 14 Αυγούστου μαζώχτηκαν όλοι οι Χριστιανοί στη Μητρόπολη κι εγύρευαν να καθαιρέσουν το Σωφρόνιο.

1875, Αυγούστου 14. Επανάσταση της Αρζεγοβίνας.

1875,  Τρυητής μήνας. Η Ελλάδα κ’ η Τουρκία συνάζουν ασκέρια στα σύνορα.

1876.  Έπεσε ο Σουλτάν Αβδούλ-Αζίζ κι έγινε Σουλτάνος ο Μουράτ το Μάη μήνα, και τον Αύγουστο έδωκε και τούτος την παραίτηση του κι ανέβηκε ο Αβδούλ-Χαμίτ.

1876,   Στες 15 Αγιαντριά λυμούριαξαν οι ρεντίφηδες Αρβανίτες το παζάρι των Γιαννίνων και στες 17 κάηκε το Ελληνικό Προξενείο.

1877, Θερτή 10. Πέθανε ο αγαθώτατος Χουσνή-πασάς. Τον έκλαψαν όλα τα Γιάννινα.

1878,  Μάρτη 4. Έφεραν 120 σκλάβους από την επανάσταση του Λυκουρσιού. Τους είχαν ζάρκους και δεμένους με την Ελληνική σημαία τους μαζί. Τους έκλεισαν στα μπουτρούμια του Κάστρου. Κ’ οι χριστιανοί έτρεξαν και σύναξαν απ’ όλα τα σπίτια φορέματα.και θροφή και τους συμπονέθησαν.

1878, Μαϊού 5. Έπεσε στα γεννήματα ακρίδα. Τόση πολλή που όντας πετούσε σκοτάδιαζε τον ήλιο. Την ίδια μέρα ήρθε χαμπέρι από τη Θεσσαλία, ότι μια γυναίκα απόχτησε τρία παιδιά κολλημένα σ’ ένα κορμί και τα τρία.

1878, Οχτώβρη 30. Μεγάλη ξέρα. Πείνα τρομερή στα χωριά. Το ψωμί πήγε γρόσια 3 την οκά, το κριάς 7 1)2, το βούτυρο 21, το τυρί 10, τ’ αυγά σαράντα παράδες το ένα. 1879.  Κατά τον Απρίλη μήνα έγινε μεγάλη πλημμύρα. Τα νερά έφτακαν ως το Νιοχώρι και τα καΐκια πάγαιναν ως το χάνι της Ασφάκας.

1879. Η πείνα πήρε ποδάρι. Τ’ αλεύρι πήγε γρόσια 4 ως 4 1)2 την οκά.

1880. 7 Γεναριού, πάγωσε η λίμνη. Και το χιόνι βάσταξε 15 μέρες καταγής.

1880, Φλεβαριού 27. Έπεσε η μονέδα της Τουρκιάς. Το μετζίτι από γρόσια 23 ήρθε 19.

1880,  Αυγούστου 1. Ο Κ. Τσακμάκης και Β. Παπα-Κρεμύδας κατηγορήθηκαν για επαναστάτες και τους έκαμαν σουργούνι για την Πόλη.

1881, Απρίλης μήνας και έπεσε χιόνι στες κορφές των βουνών.

1881, Θερτή 24. Έπιακαν τους νοικοκυραίους Κύρον Κυρούσην, Σ. Π. Κολοβόν, Δ. Πλάτονα, Δ. Στατερά και Γ. Καλαντζή και τους έκαμαν σουργούνι στον Ταρσανά της Πόλης, γιατί τους κατηγόρησαν για επαναστάτες και ότι έβρισαν το Σουλτάνο.

1881, Αλωνάρη 10. Ελευθερώθηκε η Θεσσαλία. Οι δικές μας ελπίδες εσβήστηκαν.

Ύστερ’ από λίγες μέρες πέθανεν ο Γεροκαλαμένιος με το μαράζι και με το παράπονο που δεν είδ’ ελεύθερη την πατρίδα του.

Advertisements