Του Κώστα Νικολαΐδη*

Από τα βυζαντινά ακόμη χρόνια οι γαιοκτήμονες των επαρχιών, «οι κεφαλάδες», οι τιμαριούχοι, ήταν υποχρεωμένοι να φρουρούν την περιφέρεια τους και να συντηρούν μικρή στρατιωτική δύναμη.
Το Κάστρο των Γιαννίνων είχε πολλούς γαιοκτήμονες τιμαριούχους όπως «βλέπομε στο χρυσόβουλο του αυτοκράτορα Αντρόνικου του Β’:
«Να κατέχουν αυτά τα χωριά με την περιοχή τους αναπόσπαστα και αναφαίρετα, χωρίς να δικαιούται κανείς να τα διεκδικήσει. Να μη πωλούν αυτά, παρά μόνο πάλι προς Καστρινούς…».

Ήρθαν και οι Τούρκοι στα 1430 και κατέλαβαν το Κάστρο. Ο Σινάν πασάς με τον ορισμό του, κατοχυρώνει τους τιμαριούχους Καστρινούς:
«…Οι άρχοντες όσοι έχουν τιμάρια, πάλι να τα έχωσι τα γονικά τους, τα υποστατικά τους και τα πράγματα τους όλα να τα έχουν χωρίς τινός λόγον. Και άλλα ό,τι ζητείτε να σας τα δώσωμεν…».
Με την κατάκτηση, το σύστημα αυτό των τιμαριούχων, των «κεφαλάδων» που έχουν την ευθύνη της φρούρησης των επαρχιών, διατήρησαν και οι Τούρκοι. Τώρα οι τιμαριούχοι λέγονται σπαήδες. Διατηρούν τη θρησκεία τους και είναι υποχρεωμένοι με τα μικρά στρατιωτικά τμήματα, να μετέχουν στους πολέμους του τουρκικού κράτους.

Στα 1635 οι Τούρκοι πολεμούσαν εναντίον των Περσών. Στην εκστρατεία αυτή, κλήθηκαν να λάβουν μέρος και οι σπαήδες Χριστιανοί της Ηπείρου.
Τόπος συγκέντρωσης τα Γιάννινα απ’ όπου ξεκίνησαν για τον πόλεμο με τα ιδικά τους τμήματα, με υψωμένες τις σημαίες τους, οι οποίες εικόνιζαν το Μεγαλομάρτυρα άγιο Γεώργιο.
Δικαίωμα να υψώνουν τις χριστιανικές σημαίες είχαν μέχρι τα όρια της Πίνδου.
Κατόπιν, βρισκόμενοι εκτός της Ηπείρου, εδίπλωναν τις σημαίες τους.
Στη μάχη κατά των Περσών το 1635, οι Τούρκοι λύγισαν και υποχωρούν. Στην κρίσιμη αυτή στιγμή, οι Χριστιανοί σπαήδες της Ηπείρου, ξεχνώντας μέσα στον αναβρασμό της μάχης την απαγόρευση, ξετυλίγουν τις σημαίες, τις ανεμίζουν ψηλά, κάνουν αντεπίθεση και νικούν τους Πέρσες.

Οι Τούρκοι συμπολεμιστές πασάδες, ζήλεψαν τη δόξα των Χριστιανών σπαήδων, τους κατηγόρησαν ότι σήκωσαν επανάσταση και γι’ αυτό ύψωσαν τα μπαϊράκια τους. Δεν άργησε να βγει διαταγή από την τουρκική κυβέρνηση: Από τώρα και στο εξής, σπαής στην τούρκικη επικράτεια δεν θα μπορεί να είναι, αν δεν είναι μουσουλμάνος.
Και τότε, αναφέρουν οι χρονογράφοι της εποχής, οι τιμαριούχοι της Ηπείρου για να κρατήσουν τα τιμάρια, εξισλαμίσθηκαν.
Και οι περισσότεροι από αυτούς ήσαν Καστρινοί γαιοκτήμονες.

*Αναδημοσίευση από το βιβλίο του Κώστα Νικολαΐδη «τα Γιάννινα»

Advertisements