Ετικέτες

,

Γραφεί ο Κων/νος Κουλίδας*

Παρακολουθήσαμε ολόκληρη την εβδομάδα τη βαρυχειμωνιά που ενέσκηψε β’ ολόκληρη τη χώρα με χιόνια πολλά και μεγάλες παγωνιές! Η λίμνη μας, η λίμνη Παμβώτις, πρωτοστατεί πάντοτε σε περιόδους μεγάλης παγωνιάς. Με την κίνηση των νερών της που παγώνουν δημιουργεί στην παραλία έργα τέχνης κι ενίοτε παγώνει μέρος ή το σύνολο της επιφάνειας της. Και τότε τρέχουμε πολλές φορές να δούμε τις καλλιτεχνικές δημιουργίες του νερού της ή ακόμη, οι πιο τολμηροί, να περπατήσουν στην παγωμένη επιφάνεια της.

Μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι παγωνιές της και μάλιστα ορισμένες απ’ αυτές είναι συνδεδεμένες με το ιστορικό παρελθόν της πόλεως μας. Για το λόγο αυτό θεωρώ σκόπιμο να αναδιφήσουμε το παρελθόν και να θυμηθούμε αρκετές απ’ αυτές όπως τις κατέγραψαν άνθρωποι απλοί της εποχής, ολιγογράμματοι ενθυμησιογράφοι, ιδιαίτερα σε διάφορα εκκλησιαστικά βιβλία και τα περιέσωσαν διάφοροι ιστορικοί και ιστοριοδίφες της πόλεως των Ιωαννίνων.

1). Παγωνιά του 1428, 1434 & 1540:
α). 1428: Ο Παν. Αραβαντινός για την παγωνιά του έτους αυτού μας πληροφορεί:
«Ειδοποιηθείς παρά των εν Αργυροκάστρω Οθωμανών την των Αλβανών ανταρσίαν ο τότε της Θεσσαλίας Σατράπης, Τουραχάν Πασσάς, και συλλέξας μετά πολλής σπουδής όσον ηδύνατο συλλέξαι στρατόν, αν και υπήρχεν ήδη χειμών βαρύτατος, εξεστράτευσεν εν τω μέσω των χιόνων, και εντός δύο ημερών διατρέξας κατεσπευσμένως το μεταξύ Θεσσαλίας και Αργυροκάστρου διάστημα,….».
Και υποσημειώνει:
«2. υπάρχει εν Ιωαννίνοις παράδοσις κοινή, ότι ο Δουραχάνης εκείνος, ότε διέβη τον Πίνδον μετά της εμπροσθοφυλακής του, έφθασεν εις θέσιν (όπου πλησίον της λίμνης προς το Β.Α.(;) μέρος των Ιωαννίνων υπάρχει σήμερον το αξιόλογον μοναστήριον της Υπεραγίας : Θεοτόκου) διελθών πάσαν την εκ του Πίνδου φέρουσαν οδόν, κεκαλυμμένην ούσαν εκ χιόνων και πάγων. Επειδή δε ως του βαρύτατου και διαρκούς χειμώνος υπήρχε τότε και η λίμνη των Ιωαννίνων πεπαγωμένη, εισήλθεν εις αυτήν νυκτός ούσης, και διέβη αβλαβής μέχρι, της πόλεως των Ιωαννίνων (φιλίως τότε διακειμένου του Καρόλου μετά του Σουλτάν Αμουράτου), φρονών ότι υπήρχε ξηρά. Αφιχθείς δε εις Ιωάννινα και πληροφορηθείς οποίον διέτρεξε μέγαν κίνδυνον, απέδωκε την σωτηρίαν του εις την χάρην και συνδρομήν του μικρού ναού όστις εκείτο τότε εν τη αυτή θέσει του σημερινού μοναστηρίου, και ως εκ τούτου διέταξεν ακολούθως την δι’ εξόδων του ανέγερσιν μοναστηριου, εις ην καταστασιν σώζεται σήμερον, και εκ τούτου, έλαβε και διατηρεί το όνομα του κτίτορος, ονομαζόμενον το Μοναστήρι του Τουραχάνη».

β). 1434: Για την παγωνιά του έτους αυτού ο Δημ. Σαλαμάγκας σημειώνει:
Πάγωσε η λίμνη. Το χιόνι πολύ. Από πάνω της πέρασε, καταχείμωνα, ο Ντουραχάν πασάς, μη γνωρίζοντας ότι ήταν λίμνη παγωμένη, αλλά πιστεύοντας ότι ήταν κάμπος. Στη συνέχεια μας δίνει μια ρεαλιστική περιγραφή του γεγονότος αυτού:
«Μπεϊλέρ μπέης την εποχή αυτή (ενν. το 1434) της Ρούμελης, ήταν ο Ντουραχάν Πασιάς, περίφημος κι αυτός Στρατάρχης των Σουλτάνων Μουράτ του Β’ και Μωάμεθ του Β’, και έδρευε στη Θεσσαλία απ’ όπου είναι πιθανό και να καταγόταν, και κάτω από το Πασαλίκι της οποίας υπαγόταν και τα Γιάννινα. Σπεύδει λοιπόν αυτός με το στρατό του για βοήθεια του Αλή και εναντίον του επαναστάτη Αριανίτη, και για να προλάβη την επέκταση της ανταρσίας, βιαστικός, δε διστάζει, σε καιρό βαρύτατου χειμώνα, να καβαλήση το Ζυγό, την Κατάρα, το Ντρίσκο, και να κατέβη προς το Γιαννιώτικο κάμπο.
»Η Λίμνη των Γιαννίνων βρισκόταν σ’ έναν από τους πολλούς και ιστορικά εξακριβωμένους παγετούς της. Είχε πιθανότατα χιονίσει απάνω στην παγωμένη έκταση κι ανεμοστρόβιλοι θα είχαν μετακινήσει δώθε-κείθε τους χιονισμένους όγκους. Το πιθανότερο είναι, να είχε πέσει τη μέρα που βιαστικά περνούσαν τα φουσάτα του Ντουραχάν, πυκνή ομίχλη, από τις γνωστές στα Γιάννινα χειμωνιάτικες αντάρες. Μέσα στο χιονοστρόβιλο, ο Ντουραχάν έχασε τον προσανατολισμό του, και βάδισε ανύποπτος στο ανοιχτό πεδίο, χωρίς να μπορεί να βλέπει τίποτα μπροστά του.
»Κανόνια βέβαια δεν είχε μαζί του ο Ντουραχάν. Ανθρώπους όμως υποζύγια, ακόμα κι αραμπάδες, πολλές φορές ίσαμε σήμερα έχουν βαστάξει απάνω τους τα παγωμένα της Παμβώτιδας νερά.
»Κάποτε βέβαια ο Ντουραχάν και τα φουσάτα του, πάτησαν την πραγματική στεριά, κι έμαθαν τότε εκεί, από που ακριβώς είχαν περάσει.
»Ο Ντουραχάν Πασιάς, ήταν, κατά την παράδοση, γέννημα –ο ίδιος ή οι γονιοί του- χριστιανικό. Κατεβαίνοντας από το Ντρίσκο εκεί κοντά στον Πόρο, είχε δει ένα χτιστό εικονοστάσι, μ’ ένα καντηλάκι, που έκαιε μπροστά σε μιαν Εικόνα. Και πίστεψε στο θαύμα. Μα τώρα, δεν είχε καιρό για σταματεμούς. Ο χειμώνας ήταν βαρύς, και το Αργυρόκαστρο κινδύνευε.
«Προχωρώντας  προς  τα  βορινά  κατατροπώνει τον Αριανίτη απελευθερώνει το Αργυρόκαστρο, και γυρίζοντας στην έδρα του, ορίζει -λέει ο θρύλος -και χτίζουν στη θέση της θαυματουργής Εικόνας, ένα Μοναστήρι: Την Παναγιά της Ντουραχάνης».
Ο ίδιος επίσης ασχολείται με αρκετές λεπτομέρειες με το γεγονός αυτό σε άλλη εργασία του.

γ). 1540: Ο Χρίστος Σούλης για την παγωνιά του έτους αυτού μας πληροφορεί:
«ηχε παγώση κε στους 1540 του ετου το ηδηον,…» (ενν. όπως του 1864, για την οποία στη συνέχεια).
Και σημειώνει ο αντιγραφέας της ενθύμησης Χρ. Σούλης: «Ενθύμησις επί βιβλίου της εκκλησίας του Ανθοχωρίου (ενν. Μετσόβου). Το αναφερόμενον πάγωμα του  1540 είναι το γνωστόν  και εκ της σωζόμενης εισέτι παραδόσεως, επί του οποίου επέρασεν ο Τουραχάν πασάς ο ιδρύσας εις ανάμνησιν του γεγονότος την σωζομένην εισέτι ομώνυμον μονήν της Δουραχάνης. Δεν είναι όμως ακριβής η χρονολογία, καθότι η διάβασις επί της λίμνης παγωμένης του Τουραχάν πασά έγινε κατά τον Αραβαντινόν, τω 1428».

Παρατηρούμε ότι το ίδιο γεγονός, το πέρασμα του Ντουραχάν πασά επάνω από την παγωμένη λίμνη, αναγράφεται ότι έλαβε χώρα σε τρεις διαφορετικές χρονολογίες. Όσον αφορά την τρίτη (γ) περίπτωση ο ενθυμησιογράφος απλώς αναγράφει την παγωνιά το 1540 και δεν αναφέρει το πέρασμα του Ντουραχάν πασά το έτος αυτό. Είναι δε απορίας άξιον γιατί ο Χρ. Σούλης συσχετίζει στη σημείωση του τη χρονολογία 1540 με το πέρασμα του Ντουραχάν πασά.
Ο Αραβαντινός χρονολογεί το γεγονός του περάσματος επάνω από την παγωμένη λίμνη το 1428, εποχή της επικυριαρχίας των Ιωαννίνων από τους Τούρκους, ενώ ακόμη διατηρούνταν το Δεσποτάτο της Ηπείρου, έστω και τυπικά, με δεσπότη το Κάρολο Τόκκο και φυσικά πριν από την παράδοση της πόλεως τον Οκτώβριο του 1430. Αντίθετα ο Δημ. Σαλαμάγκας χρονολογεί το γεγονός αυτό το 1434, την εποχή – τουρκοκρατίας, με βαλή Ιωαννίνων τον Αλή γιό του Γαζή Ερβενόζ. Δεν κατόρθωσα να διακριβώσω ποια από τις δυο είναι η επακριβής χρονολογία.

2). 1607: Ο Παν. Αραβαντινός σημειώνει:
« Ότι κατά το 1607 επί τοσούτον βαθμόν επάγωσεν η λίμνη, ώστε ο όγκος του πάγου έφθασεν εις δύο σπιθαμάς, και από της πόλεως εις το νησίον απήρχοντο και ήρχοντο οι άνθρωποι αφόβως».

3). 1682: Σε γράμμα του με ημερομηνία 22 Φεβρουαρίου 1682 ο Μιχαήλ Γλυκής γράφει προς τον πατέρα του Νικόλαο Γλυκή στη Βενετία:
 «Διά το πολή κακοχειμογνιά που έγινε εις τα Ιωάννινα και το χιόνι το πολύ που έριξε έκλεισαν όλες οι στράτες και δεν ημπορή άνθρωπος να περάσει από πουθενά, κανείς δε το θυμάται τόσον πολύ χιόνι να έπεσε πότε».

4). 1683: Ο Δημ. Σάρρος καταγράφει:
Έγινε βαρυχειμωνιά. Κανένας δε θυμάται βαρύτερο και χειρότερο χειμώνα. Ψόφησαν πολλά ζώα ‘χωντρά και λειανά’, δηλ. μικρά και μεγάλα. Το χιόνι άρχισε στις 7 Ιανουαρίου μέχρι την 1 Φεβρουαρίου. Έπεσε χιόνι στην περιοχή Ζαγορίου που έφτασε στις 15 πιθαμές. Ήταν όλα κλειστά μέχρι τις 8 Απριλίου. Ζώο δεν βγήκε έξω ούτε για να πιει νερό. Έφτασε το σιτάρι 150 άσπρα το φόρτωμα. ‘Διονύσιος Ιερομόναχος ο γράψας’. (Γλωσσική προσαρμογή και συντόμευση του κειμένου από το συγγραφέα του παρόντος).

5). 1687: Ο ιερομόναχος Παΐσιος ο μικρός είναι ο πρώτος που μας περιγράφει σε τροχαϊκούς οχτασύλλαβους στίχους την υπερβολική «ψυχρότητα στην πόλη από τις 15 Ιανουαρίου, ημέρα εβδόμη, «ώστε οπού επάγωσεν η λίμνη όλη». Η περιγραφή του γεγονότος αυτού συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο του, που έγραψε το 1698 στο μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου των Λιγκιάδων, «τούπίκλην Βησσαριώνος Ιεράς Μονής», με έναν μακροσκελή τίτλο, που τελικά έλαβε από τους μελετητές το σύντομο τίτλο «Επαινος Ιωαννίνων» και εξέδωσε το 1778 (αψση’) στη Βενετία ο γιαννιώτης Νικ. Γλυκής. Παραθέτουμε στη συνέχεια μερικούς στίχους τους πλέον χαρακτηριστικούς κι ενδιαφέροντες:

« Χίλιοι εξακόσιοι επτά και ογδοήντα,
δεκάτη Πέμπτη Γεναρίου, εβδόμη μέρα ήταν,
ότε ψυχρότης έγινεν εν τη παρούση πόλει,
ώστε οπού επάγωσε τότε η λίμνη όλη
και χιόνι έπεσε πολύ, εις την δεκάτην έκτην,
κ’ επάγωσαν τα ύδατα, πλέον παρά την πέμπτην.
Παρερχομένων ημερών, ηύξανεν η κρυότης,
και πλέον δεν επέρασε, με πλοίον νησιώτης
ελθούσης δε της εικοστής, μηνός Γενουαρίου,
μεγάλου ήτον εορτή αγίου Ευθυμίου.
Έδραμαν μικροί μεγάλοι / μάλιστα στον Α[ϊ]γιάννη
έβλεπαν πως απερνούσαν / όσοι και αν ημπορούσαν,
 τόσον οι Ιωαννίται / όσον και οι νησίται
και οι καστρινοί επηδούσαν / εις την Νήσον επερνούσαν
έτρεχαν και οι νησιώται / εις το κάστρον όλοι τότε.
Εικοσιοκτώ του Γεναρίου / έπεσε πλήθος χιονιού
και τη εικοστή εννάτη / φαίνεται πάλιν γεμάτη
εκ κρυστάλλου και χιόνος / των παιδιών του χειμώνος.
Πάλιν η τριακοστή / ήτο πλέον θαυμαστή,
τότε γαρ ήτον ημέρα / Κυριακή και Αποκρέα
κι είχον άδεια και σχόλη / εις το να πηγαίνουν όλοι,
όχι μόνον εις το βλέπειν / αλλά και εις το τρέχειν.
Ανωθεν της παγωμένης / λίμνης και χιονισμένης
έβλεπες τους σεμεντζήδες / άμα τε και χαλβαντζήδες
κρασοπούλοι και τεντζήδες / χρυσικοί και παπουτζήδες
………………………………………………………
Αλλο θαύμα ακουστόν, / φοβερόν και θαυμαστόν:
έβλεπαν μικροί μεγάλοι / έναν καβαλάρη πάλιν
έτρεχαν εις το νησί, / καθώς τρέχουν το κοσί,
………………………………………………
Μετά την Κρεατινήν / έφθασε και η Τυρινή
………………………………………………
θαύμα έβλεπες μεγάλον / των απερασμένων μάλλον.
Πλήθος Τούρκοι και Ρωμαίοι / άμα τε και Ιουδαίοι,
έτρεχαν όλοι στο ψύχος / ως των πετεινών το πλήθος,
είχαν τύμπανα και άλλα / όργανα μικρά μεγάλα,
οι μεν έριχναν λιθάρι, / έτεροι δε το κοντάρι,
άλλοι έπιναν κρασί / παίρνοντας το στο νησί,
έτεροι ετραγωδούσαν / όσοι και αν ημπορούσαν.
Έβλεπες στο Λειβαδιώτη / ως και εις το Παραπόρτι
άρχοντας επαινεμένους / άξιους και εξακουσμένους,
Μιχαήλ τον Καραγιάννη, / και οι δύο οι κυρ Πάνοι
πήγαν εις το Στρούνι πέρα, / ήτον και Δευτέρα μέρα.
…………………………………………………
 Όμως ο κυρ Βησσαρίων / έτυχε στ’ Αρχιμανδρείον
……………………………………………………
Αλλ’ ο Μελανιάς κυρ Πάνος / ήτον εις την Βενετίαν
πόκανε την πραγματείαν
………………………………………………………………………….
 Έρχονταν από το Στρούνι / ώσπερ από το Μπεζντούνι. ………………………………………………………….»

Το γεγονός αυτό σημειώνει και ο Παν. Αραβαντινός: «Ότι κατά το έτος 1687 η λίμνη επάγωσεν εις βαθμόν μέγιστον και διήρκεσεν ο πάγος αυτός από της 19ης Ιανουαρίου μέχρι της 19ης Απριλίου ένεκεν της διαρκούσης ασυνήθους ψυχρότητος».

Και ο Λέαν. Βρανούσης παρατηρεί στο απόσπασμα του «Κουβαρά» που δημοσιεύει για πρώτη φορά ότι: Το  σημείο αυτό ο Παν. Αραβαντινός το έχει αντιγράψει από τον «Κουβαρά» της πόλεως, όπως και άλλα γεγονότα και αναγράφει ως εξής το γεγονός της παγωνιάς: «1687 Ιανουαρίου 17, ημέρα ζ’, έγινε πολλή ψυχρότης εις τα Ιωάννινα, έως οπού επάγωσεν η λίμνη όλη……».

Και ο Δημ. Σαλαμάγκας ασχολήθηκε λεπτομερώς με την παγωνιά αυτή σε τρεις εργασίες του. Διερευνά το γεγονός αυτό από πολλές πλευρές και μας παρέχει αρκετές πληροφορίες.

6). 1700: Το επόμενο έτος είχαμε επίσης μεγάλο ψύχος και ξαναπάγωσε η λίμνη στις 12 Ιανουαρίου, όπως μας περιγράψει το γεγονός ο ανωτέρω Παΐσιος ο μικρός (όπ. π.) στο επόμενο στιχούργημά του, του οποίου παραθέτουμε αποσπάσματα:
«Επάγωσεν και δεύτερον η λίμνη πέρα πέρα
τη δωδέκατη Γεναρίου, Παρασκευή ημέρα,
χίλιοι επτακόσιοι καθώς έτρεχε τότες,
από Χριστού Γεννήσεως και πρώτοι οι νησιώτες
παριπατώντας έφθασαν, εμπήκαν εις την Σκάλα….
και τω Σαββάτω τω πρωί, τη τρίτη και δεκάτη,
τότε η λίμνη φαίνεται από πολλούς γεμάτη………..
Και το πρωί της Κυριακής, δεκάξη Γεναρίου,
ετζάκησαν και ήλθαμεν διά του πλοιαρίου……….».

7). 1779: «1779 εν μηνί Γεναρίου 18. Εν αυτώ τω έτει ετράβησεν βορέας άνεμος μεγάλος εις τα Ιωάννινα και πάγωσεν η λίμνη και επερνούσαν ο κόσμος πέραν στο νησί και έκαμεν παγωμένη έως 20 Φλεβαρίου ….»,
Στο κείμενο Χρονικού που δημοσιεύεται από τους κ. Β. Κρεμμυδά και Αρ. Σταυροπούλου αναγράφονται με λεπτομέρειες και πολλές άλλες πληροφορίες που έχουν σχέση με την πόλη των Ιωαννίνων.

8). 1808: «1808 Γεναρηου 30 γράφο θίμ(ηση) εγο ο Πα(πα)γιάνης που έριξε το πόλη το χηονι από τας τριάντα του Γεναρηου και έκαμε εος το Φεβρουαρη όλον και ης τας ενεα του Μαρτηου έζεψαν οι Σατοβητζινη (οι κάτοικοι του χωριού Σαντοβίτσας, σημ. Μαρμάρων) να κάμουν χωράφη (δι’ άλλης χειρός συνέχεια) και τρόγαμαν και σκουλίκη και αλέτρι (……)».
Και μας πληροφορεί ο Δημ. Σάρρος: «Αντέγραψα εκ παραφύλλου εντύπου άνευ αρχής και τέλους…….».
Την ίδια περίπου ενθύμηση σημειώνει και στη συνέχεια, την οποία αντέγραψε από παράφυλλο Ευαγγελίου στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία της Ζίτσας.
Για την ίδια κακοκαιρία ο Αθηναγόρας μας καταγράφει άλλη ενθύμηση: «Φεβρουαρίου 7 ημέρα Τρίτη όρα 3 της ημέρας θάβμα μέγα έγινε έκαμε μια φουρτούνα όπου έριξε χηόνι 21 πιθαμές κε ης τόπους επήγε πενιντα εχάθηκαν τα ζόα του κόσμου οχη τα ζοα μονάχα αλά εχάθηκαν κόσμος πολύς. Εκράτησε τρις ήμερες κε όλος ο μήνας κε ο μάρητς ετζι εβηκαν και η διο. Την πασκαληα την ιμέρα χηονι ήταν και δεν ευρίσκονταν αρνιά να φαη ο κόσμος……
Και υποσημειώνει ο Αθηναγόρας: «Έν τινι αγράφω φύλλω λειτουργικού βιβλίου της Μονής Παληωρής».

9). 1812: Ο Παν. Αραβαντινός σημειώνει: «Ότι κατά το 1812 τον Νοέμβριον επάγωσε δι ικανάς ημέρας η λίμνη των Ιωαννίνων, ώστε απήρχοντο εΐς την, νήσον και εις το Σειστρούνιον (το χωριό Στρούνι, σημ. Αμφιθέα) άνθρωποι και ήρχοντο».

10). 1818-1819: Και πάλι ο Παν. Αραβαντινός σημειώνει: «Ότι περί τα 1818-19 από της 29 Δεκεμβρίου ψύχος βαρύ επιπεσόν, επάγωσεν όλην σχεδόν την λίμνην, και διήρκησεν ο πάγος μέχρι της 9 Ιανουαρίου. Διέτρεχον δε αφόβως επί της λίμνης πληθύς ανθρώπων εν όλω τω ανωτέρω διαστήματι».

11). 1858: «Το 1858 1 Γενάρη μεγάλη ξεροπαγιά, δυνατός άνεμος κρύο ανυπόφορο, ολόκληρη η λίμνη επάγωσε, απ’ άκρη σ’ άκρη μέχρι τέλους του μηνός, πολύ χιόνι έπεσε στα βουνά και στο χωριό, τα σπίτια κλείστηκαν, η συγκοινωνία διεκόπη κόσμος πολύς πέθανε από το κρύο».
Και σημειώνει ο Χρίστος Σούλης, ο συλλογέας και δημοσιεύσας τις επιγραφές και ενθυμήσεις:
«Ενθύμησις επί μηναίου του ναού του αγ. Γεωργίου Λυγγιάδων».
Το γεγονός αυτό αναγράφει και ο Κων. Κρυστάλλης:
«1858, μήνας Γενάρης. Από το πολύ κρύο πάγωσε η λίμνη πέρα πέρα».

12). 1863: «1863 23 Δεκεμβρίου βοριάς με χιόνι η λίμνη επάγωσε πέρα πέρα βάσταξε 8 μέρες». Και σημειώνει ο Χρίστος Σούλης: «Ενθύμησις επί μηναίου του ναού του αγ. Γεωργίου Λυγγιάδων».

13). 1864: Ο Χρ. Σούλης μας παραθέτει τρία διαφορετικά κείμενα για το πάγωμα της λίμνης το 1864 από διαφορετικές πηγές:

α) «1864 παγοσεν η λίμνη στα γιανενα και απερνουσαν ο κόσμος ελευθέρα επατουσαν χωρίς φοβον κουβαλούσαν η γυνεκες ξυλαΐ φορτομενες από τη τραπατοβα στα γιανενα κε πολουσαν ανάμεσα από το νιση κε από το κάστρο στη λημ. χόρευαν η νισιοτες δέκα δ(ν)οματη (……) ημου εκεί κε ηδα με τα μάτια μου.(….).
Και σημειώνει ο Χρ. Σούλης: Ένθύμησις επί βιβλίου της εκκλησία Ανθοχωρίου» (ενν. Μετσόβου).
(Με την ενθύμηση αυτή ασχοληθήκαμε και στην παγωνιά του έτους 1540).

Περίπατος στη παγωμένη επιφάνεια της λίμνης, το 1978, από τον Γιάννη Δούλη και την κόρη του.

β) «Το 1864 το Γενάρη επάγωσε η λίμνη είχε πάχος 3 πιθαμών το Νησί απεκλείστηκε από τα Γιάννινα 10 μέρες. Πέρασε στη παγωμένη λίμνη ο Ρούσος με πολύ στρατό και ήλθε στο Νησί για διασκέδασι. Άμαξαι, κόσμος, χαμάληδες περνούσαν και έρχονταν στο Νησί. Τότε ο Δερβίσης επειδή εφοβείτο να βλέπει τον κόσμο μέσα στη λίμνη έδωσε διαταγή να μη ξαναπατήσουν μέσα. Όλος ο κόσμος εθαύμαζε για το πάγο που δεν ενθυμώνταν ποτέ τέτοιον τόσο πάχος, πολύς κόσμος από το μεγάλο κρύο ξεπάγιασε τα ψάρια και όλα εν γένει τα υδρόβια ζώα ξεπάγιασαν».
Και σημειώνει ο Χρ. Σούλης: Ένθύμησις επί μηναίου του ναού του αγ. Γεωργίου Λυγγιάδων».

γ) «1864 Ιανουαρίου 16 επάγωσεν η αχερουσία λίμνη δηλ. η λίμνη των Ιωάνων (Ιωαννίνων) και κατά πρώτον επέρασεν ο Ρουσσίτ ο πρόξενος και έπειτα ο χοσνί πασάς με πλήθος αρχόντων και τέλος ο ηιος του κυρίου λάμπεη εις ιππον επάνω και επήγεν εις την νησον της λίμνης έπειτα επέστρεψεν οπίσω και επήγαιναν τα τρόφιμα από την πόλιν εις την νίσσον δια αραμπάδες. Γράφω Ιωαν. Δ.Φ.».
Και σημειώνει ο Χρ. Σούλης: «Ενθύμησις εις το μηναίον του Απριλίου του ναού αγ. Δημητρίου Ζέλοβας (σημ. Βουνοπλαγιά) εκδοθέν εν Βενετία τω 1778 εις το τυπογραφείον Δημητρίου (Θεοδοσίου) του εξ Ιωαννίνων».
Την παγωνιά αυτή συμπληρώνει ο Δημ. Σαλαμάγκας: Τότε είναι που μια νησιώτισσα γέννησε το παιδί της πάνω στον πάγο της λίμνης και το παιδί ονόμασαν «Παγωτό». Από τότε υπάρχει το οικογενειακό αυτό όνομα.

δ) Και ο Κων. Κρυστάλλης σημειώνει το γεγονός όπως το αντέγραψε από το Σημειωματάριο του Γεροκαλαμένιου: «1864, πρώτη Γεναριού. Επάγωσε η λίμνη και οι άνθρωποι περπατούσαν στον πάγο της ως το νησί».

14). 1869: «Ιανουαρίου 12. Έριξε χιόνι πιθαμές 3 σφοδρό κρύο σε εις ημέρες πάγωσε η λίμνη άκρα σε άκρα χάθηκαν πολλά αρνιά του κόσμου και του μοναστηρίου πάγωσε και το κρασί έκαμε ημέρες έως 22 του γιναριού έγραψα ενθύμισιν. Ηγούμενος Παρθένιος».
Και υποσημειώνει ο Αθηναγόρας ότι την ενθύμηση αυτή αντέγρα¬φε από μια φυλλάδα του μοναστηριού της Καστρίτσας.
Το γεγονός αυτό σημειώνει και ο Κων. Κρυστάλλης από το Σημειωματάριο του Γεροκαλαμένιου: «1869. Το Γενάρη μήνα έπεσε το χιόνι μέσα στα Γιάννενα μία πήχη. Από το κρύο δεν μπορούσαν να δουλέψουν ο κόσμος. Το παζάρι εκλείστηκε όλο».

15). 1880: «όμοιος κε στα 1880» (δηλ. καιρός όπως και το 1864). Η ενθύμηση αυτή είναι γραμμένη στο τέλος από την ενθύμηση του έτους 1864, χωρίς άλλες λεπτομέρειες, και όπως σημειώνει ο Χρ. Σούλης «δι άλλης χειρός προσθήκη».
Και ο Κων. Κρυστάλλης σημειώνει επίσης από το Σημειω¬ματάριο του Γεροκαλαμένιου: «1880, 7 Γεναριού, πάγωσε η λίμνη. Και το χιόνι βάσταξε 15 μέρες καταγής».

16). «1902 Μάρτιος 1 συνέβη ψύχος δρυμύτατον / ώστε η λίμνη πάγωσε».

17). Ιανουαρίου 7, 1907:
«Εσηκώθη βοργιάς δυνατός και επέφερεν δρυμήτατον
ψύχος έπειτα δε ο ουρανός εκαλύφθη υπό νεφών λευκών
ήρχισεν η χιών από της 9ης πρωί μέχρι της 11ης τω πρωί
ψύχος πολύ και χιών ουκ ολίγη ευρίσκετο δε η χιών μέχρι
της 20 αλλ’ επανηλιμένως εχιώνιζεν (δηλ. έπαυεν ήρχιζεν)
εις το διάστημα δε τούτο κρύο πολύ ώστε απέθανον ζώα
και εκινδύνευσαν άνθρωποι 13 -15 ομίχλη και κρύο
επάγωσεν η λίμνη πέρα-πέρα επισκέπτετο
η χιών καθ’ εκάστην ως είδος σπουργίτια……».

18)  «Τω 1928 επάγωσεν ολόκληρος η λίμνη ώστε περπατούσαν οι άνθρωποι
επάνω ανήμερα του αγ. Χαραλάμπους 1929 ήλθον οι Ιωαννίται εις Πέραμα περπατόντας στη λίμνη». (οι 3 τελευταίες αναφορές είναι του Παν. Τζιόβα από «τα μικρά χρονικά των Ιωαννίνων 1879-1946»).

19)  1929: Ο Δημ. Σαλαμάγκας μας δίνει μια γλαφυρή περιγραφή της παγωνιάς που ο ίδιος έζησε:
«Στις 10 Φλεβάρη του 1929, ανήμερα του Άη-Χαράλαμπου, το θερμόμετρο δείχνει στα Γιάννινα 17 βαθμούς υπό το μηδέν»…. αμίλητος απ’ του Μαβίλη κοίταζα την παγωμένη απ’ άκρη σ’ άκρη έκταση, που απλωνόταν, σα μια βουβή και άτεγκτη απειλή μπροστά μου.
»Τη μέρα εκείνη, κανένας ακόμα δεν είχε πάρει θάρρος να πατήσει στο παγωμένο στρώμα. Μα την αυριανή, αντίκρυσα απάνω τους περπατητές, που συζητούσαν αμέριμνοι απάνου στα νερά, σαν να βολτάριζαν σε καμμιά πλατεία. Και τα ποδήλατα, μετριόταν σε δεκάδες.
»Κατά το μεσημέρι, είδα με κατάπληξη έναν συμπολίτη μας (τον Αρεταίο), να βγάζει το παλτό του, να το ρίχνει στο χέρι, και να παίρνει, με μια άμετρη φυσικότητα, το δρόμο, ολόισια για το Πέραμα.
»Λίγο αργότερα, οι πρώτοι τολμηροί, είχαν φτάσει στις καλαμιές του Νησιού. Και το Σαράι, κάτω από το Μοναστήρι του Σπανού, είχε γεμίσει από Νησιώτες, που κατάπληκτοι φώναζαν ο ένας τ’ αλλουνού, πως οι Γιαννιώτες, είχαν έρθει με πόδια στο Νησί τους.

20) «…Το έτος 1942 (ιταλική κατοχή) παραμονή Φώτων ημέραν δευτέραν ολόκληρος η πόλις και οι δρόμοι εινε παγομένοι από χιόνια επάγοσε και η λίμνη δριμύτατον ψύχος 17 υπό το μηδέν τα πάνα παγωμένα και σκεπασμένα από χιόνια οι άνθρωποι τρέμαν από το ανυπόφορον κρύο. Ο του θαύματος μέγας ο Παντοδύναμος θεός την 6ην τελευταίαν ημέραν τα Αγία Θεοφάνεια, έβρεξε και εσώθη ο κόσμος (Παν. Τζιόβα «τα μικρά χρονικά των Ιωαννίνων 1879-1946).

21) Παρόμοιες παγωνιές έχουν καταγραφεί και τα έτη 1964, 1978, Ιανουάριος 2000 & Ιανουάριος 2006.

*Αναδημοσίευση από το βιβλίο «τα Γιάννινα που έφυγαν»

Advertisements